Aylardır süren müzakereler dün gece saatlerinde neticeye ulaştı ve ABD ile İran arasındaki ateşkes anlaşması tamamlandı.
Anlaşma hangi aşamalarla ilerleyecek ve bundan sonraki süreçte nasıl bir takvim öngörülüyor?
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, iki tarafın tüm askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak sona erdirdiğini açıkladığını söyledi.
Buna göre taraflar, savaşı sona erdirecek mutabakat zaptının cuma günü İsviçre’de imzalanacağını bildirdi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından kamuoyuna açıklanacağını söyledi.
ANLAŞMA NELERİ KAPSIYOR?
- İran ve ABD, mutabakat zaptının imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmaya başlayacağını ve ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının kaldırılmaya başlanacağını açıkladı.
- İki taraf da daha zorlu ihtilaf başlıklarına ilişkin müzakerelerin —özellikle İran’ın nükleer programı ve ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlar— takip eden 60 gün içinde yürütüleceğini bildirdi.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE İRAN LİMANLARINA YÖNELİK ABLUKA
- ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın cuma günü yeniden açılacağını ve İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırma talimatı verdiğini söyledi.
- Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından boğazın “tüm ticari gemilere” açılacağını belirtti.
- İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, mutabakat kapsamında boğazdaki deniz trafiğinin Umman ile koordinasyon içinde İran tarafından düzenleneceğini bildirdi.
İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMI
- İki taraf da İran’ın nükleer silah üretmeyeceği ve edinmeyeceği konusunda mutabık kaldığını açıkladı. Tahran bu taahhüdü onlarca yıldır tekrarlıyor.
- Üst düzey İranlı yetkili, nihai anlaşma beklenirken İran’ın nükleer faaliyetlerini donduracağını; uranyum zenginleştirmeye devam etmeyeceğini ve nükleer tesislerini genişletmeyeceğini söyledi.
- Aynı yetkili, ABD’nin gelecekte varılacak kapsamlı bir anlaşma kapsamında İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu ülke içinde seyreltmesine onay verdiğini belirtti.
- ABD Senatörü Lindsey Graham, İran’ın nükleer programına ilişkin nihai herhangi bir anlaşmanın Kongre tarafından incelenip onaylanması gerektiğini söyledi.
YAPTIRIMLAR VE MALİ ETKİLER
- Üst düzey İranlı yetkili, ABD’nin nihai anlaşmaya varılana kadar İran’a yeni yaptırım uygulamamayı kabul ettiğini söyledi.
- Yetkili, ABD’nin belirli bir süre için İran’a yönelik petrol yaptırımlarından feragat edeceğini; nihai anlaşmanın ardından ise ABD ve Birleşmiş Milletler yaptırımlarının üzerinde uzlaşılan bir takvime göre kaldırılacağını belirtti.
- Aynı yetkili, ABD’nin doğrudan nakit transferleri, bölge ülkeleriyle iş birliği ve mali kredi hatları dahil olmak üzere İran’ın dondurulmuş 25 milyar dolarlık varlığını serbest bırakmayı kabul ettiğini söyledi.
- Yetkiliye göre Washington, bölgesel müttefikleriyle koordinasyon içinde İran için bir yeniden inşa ve kalkınma planı hazırlayacak. Bu planın 60 gün içinde Tahran ile müzakere edilip karara bağlanması öngörülüyor.
- Trump ise İran’a nakit para verilmeyeceğini ancak yaptırımların kaldırılmasının mümkün olabileceğini söyledi.
LÜBNAN
- Şerif, tüm askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesinin Lübnan’ı da kapsayacağını söyledi.
- İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreterliği, askeri operasyonların pazartesi gecesi itibarıyla Lübnan dahil kalıcı olarak duracağını açıkladı.
- İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının tamamen durması gerektiğini söyledi ve çerçeve anlaşmanın uygulanmasından ABD’nin sorumlu olduğunu belirtti.
- İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ise İsrail ordusunun Lübnan, Suriye ve Gazze’de ele geçirdiği güvenlik bölgelerinde kalacağını söyledi. Katz, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun bunu Trump’a açıkça ilettiğini belirtti.
- Mutabakat zaptı açıklanmadan önce Trump, Lübnan dahil bölgede barışı sağlayacağını söylemişti. Trump, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının ve İran destekli Lübnanlı grup Hizbullah’ın İsrail’e yönelik saldırılarının sona ermesi gerektiğini ifade etmişti.