DIŞ HABERLER SERVİSİ
İsrail ve ABD’nin saldırısıyla başlayan İran savaşında Tahran ve Washington zor da olsa anlaşmaya vardı. Anlaşmayı Trump, “Dünyanın tüm gemileri motorlarınızı çalıştırın petrol trafiği yeniden başlasın” sözleriyle duyurdu. Arabulucu ülke Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, İran Başbakanı Mesud Pezeşkiyan resmi imzaların 19 Haziran’da Cenevre’de atılacağını “müjde”leyen Trump’ı doğruladı.
Anlaşma Lübnan dahil tüm cephelerde saldırıların durması, kalıcı bir ateşkes ve Hürmüz’ün geçişlere açılması gibi pek çok maddeyi içeriyor.
İran ve ABD arasında arabulucu rolü üstlenen Pakistan Başbakanı Şerif "Her iki taraf da, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etti" dedi.
İRAN: BİZ KAZANDIK
Trump anlaşmayı daha önceki Amerikan liderlerinin başaramadığı bir gelişme olarak lanse ederken İran “düşmanı dize getirdik” dedi.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi tarafından yapılan açıklamada, "İran İslam Cumhuriyeti, şehit liderinin (Ali Hamaney) rehberliğinde Siyonist düşman ve ABD üzerindeki üstünlüğünü tamamlamıştır" ifadesine yer verildi.
TEL AVİV SAVAŞ İSTİYOR
Hürmüz Boğazı’nın petrol akışına kapatılması nedeniyle tüm dünyayı derinden etkileyen savaşın sona ermesi İsrail’i rahatsız etti.
İsrail Savunma Bakanı İsrael Katz ve aşırı sağcı bakanlar anlaşmaya sert eleştiriler yöneltti. Katz, İsrail ordusunun Lübnan'daki askeri varlığını ucu açık bir şekilde sürdüreceğini, bu konudaki pozisyonlarını ABD'li muhataplara bildirildiğini söyledi. Katz, "İran Lübnan'daki olaylar nedeniyle İsrail'e saldırırsa tam güçle karşılık vereceğiz ve güç farkını açıkça göstereceğiz" diye ekledi.
Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir de "Trump'ın anlaşması bizi bağlamıyor... Biz anlaşmanın tarafı değiliz" dedi. Maliye Bakanı Bezalel Smotriç de anlaşmayı "İsrail için kötü" diye nitelendirdi, Lübnan'da daha sert saldırılar düzenlenmesi çağrısında bulundu.
DÜNYA RAHAT NEFES ALDI
Ankara’dan anlaşmaya dair "Mutabakatı memnuniyetle karşılıyoruz. Bu barış adımının kalıcı olmasını umuyoruz” açıklaması geldi.
İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya liderleri ortak bir açıklama yaparak bu anın "bölgesel istikrarı yeniden tesis etmek ve küresel ekonomiyi dengelemek için bir fırsat" olduğunu söyledi.
İngiltere Başbakanı Sir Keir Starmer, anlaşmayı "savaşı sona erdirmek, bölgesel istikrarı sağlamak ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için atılmış son derece önemli bir adım" olarak nitelendirdi.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed El Thani, "Tüm tarafların, bu ilerlemeyi pekiştirmeye ve üzerine inşa etmeye yardımcı olacak olumlu ve yapıcı bir ruhla yaklaşacakları müzakereleri sabırsızlıkla bekliyoruz" dedi.
PETROL FİYATI GERİLEDİ
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, "Hedefimiz, bu anlaşmanın sonuçlarını görmek, Lübnan'a destek sağlamak, Hürmüz Boğazı'nın kalıcı olarak yeniden açılmasını sağlamak ve elbette İran'ın nükleer ve balistik faaliyetlerine ilişkin bir anlaşmaya varılmasını sağlamak olacak" dedi.
Anlaşma sonrasında Hürmüz Boğazı tanker geçişlerine açılırken petrol fiyatı ve dolar düştü, altın fiyatları ise yükselişe geçti. Brent petrolünün fiyatı varil başına 83,75 dolara gerileyerek şubat sonundan bu yana en düşük seviyesine geriledi. Altın fiyatları yüzde 2, gümüş fiyatı yüzde 3 yükseldi.
***
14 MADDELİK MUTABAKAT
• Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde kalıcı ateşkes
• ABD İran'ın iç işlerine karışmayacak
• ABD'nin deniz ablukası 30 gün içinde kaldırılacak
• Washington İran çevresindeki askerleri unsurlarını çekecek
• Hürmüz Boğazı 30 gün içinde yeniden açılacak
• ABD ve müttefikleri, İran için en az 300 milyar dolarlık yeniden inşa planları sunacak
• İran petrolü ve enerji ürünlerine yaptırımlar kaldırılılacak
• Nükleer anlaşmaya varılması için yaptırımlar ve UAEK'nin kararları kaldırılacak
• İran nükleer silah üretmeme taahhüdünü yineleyecek
• ABD bölgedeki asker sayısını artırmayacak ve yeni yaptırımlar uygulamayacak
• İran'ın dondurulmuş fonlarının yarısı serbest bırakılacak
• İran'a yönelik petrol yaptırımları askıya alınacak
• Anlaşmanın uygulanması için bir mekanizma kurulacak.
• Nihai anlaşma, BMGK kararıyla onaylanacak.
• İran'ın füze programı ve direniş gruplarına destek kesin olarak gündemden düşecek.