"Pozitif düşün, hayatın değişsin" kişisel gelişim dünyasının en sık tekrarlanan söylemlerinden biri.
Ancak bilim insanları uzun yıllardır çok daha ilginç bir sorunun peşinde:
Beklentilerimiz gerçekten bedenimizi, zihnimizi ve hayatımızın gidişatını etkileyebilir mi?
Bilim yazarı David Robson, "Beklenti Etkisi" (The Expectation Effect) adlı kitabında bu soruya dikkat çekici bir yanıt veriyor.
Ona göre beklentiler yalnızca düşüncelerimizden ibaret değil; beynimizin dünyayı algılama biçimini, davranışlarımızı ve hatta fizyolojimizi etkileyebiliyor.
Independent Türkçe'ye konuşan Robson, beklentilerin başarıdan ilişkilere, stresten yaşlanmaya kadar pek çok alanda düşündüğümüzden daha güçlü bir rol oynadığını anlattı.
Başarıda da aşkta da beklentiler etkili
Robson'a göre beklentiler, motivasyon ve davranışlarımız üzerindeki etkileri nedeniyle hayatımızdaki pek çok sonucu şekillendiriyor.
Kariyer gelişiminde kişinin kendisine hangi fırsatları tanıyacağının büyük önem taşıdığını söyleyen Robson, bu konuda şunları söyledi:
Örneğin, zihniyetimiz kendimize hangi fırsatları verdiğimizi belirler - terfi için başvurabileceğimizi hissedip hissetmediğimiz gibi - ve bunun ortaya çıkardığı zorluklara nasıl tepki verdiğimizi belirler. Yüksek baskı altında, bilim, kendi kaynaklarımıza dair beklentilerimizin hayati önem taşıdığını gösteriyor: zor bir göreve bağlı kalacak irade gücüne sahip olduğunuza inanıyorsanız ve stres hissinizin bir büyüme işareti mi yoksa yaklaşan bir başarısızlığın işareti mi olduğuna inanıyorsanız.
Beklentilerin etkisinin yalnızca iş hayatıyla sınırlı olmadığını belirten Robson, romantik ilişkilerde de insanların ilişkilere dair inançlarının belirleyici olabildiğini söyledi.
Bilim insanlarının insanların aşkı nasıl gördüğünü araştırdığını ifade eden Robson, şu değerlendirmede bulundu:
Romantik ilişkiler açısından, bilim insanları insanların sevgi hakkındaki inançlarını incelediler: bunun kader meselesi mi olduğu (ya biriyle kimyanız vardır ya da yoktur) yoksa zamanla gelişebilecek bir şey mi olduğu. Her iki görüşü aynı anda taşımak oldukça sağlıklıdır: partnerinizle aranızda bir tür sihirli kıvılcım olduğunu kabul edebilirsiniz, ama ilişkilerin tutkuyu canlı tutmak için genellikle çalışma gerektirdiğini de bilirsiniz. Ancak yalnızca kader görüşünü benimseyen insanlar, ilk sorun belirtisinde ilişkiyi bırakma eğilimindedir, çünkü herhangi bir anlaşmazlığı ilişkinin kader olarak tasarlanmadığının işareti olarak görürler.
Beklenti etkisi, The Secret'ın bilimsel versiyonu mu?
Beklenti etkisi kavramı ilk bakışta The Secret ve "çekim yasası" gibi popüler kişisel gelişim yaklaşımlarını hatırlatabiliyor.
Ancak Robson, iki yaklaşım arasında önemli farklar bulunduğunu vurguluyor.
"Pek çok insanın The Secret gibi kitaplarda teselli bulduğunu biliyorum ancak benim görüşüme göre 'çekim yasası' sağlam bilimsel ilkelere dayanmıyor” diyen Robson, şu bilgileri verdi:
Beklenti etkisi ise, beynin bir "tahmin makinesi" olduğu teorisine dayanan, iyi tanımlanmış biyolojik mekanizmalara dayanıyor. Basitçe söylemek gerekirse, beyin çevresindeki dünyanın simülasyonlarını sürekli olarak oluşturuyor ve bu simülasyonlar algımızı, davranışımızı ve fizyolojimizi şekillendiriyor. Hormon dengesi, sinir sistemi ve bağışıklık sisteminin işleyişi gibi unsurları, karşılaşması muhtemel durumlara tepki verecek şekilde değiştiriyor.
Bu nedenle beklentilerimizin ve olayları değerlendirme biçimimizin hastalıklardan iyileşme sürecinden spor performansına, yeni bir diyete verilen yanıttan uyku kalitesine kadar birçok alanda etkili olabileceğini belirten Robson, hatta yaşlanma sürecinin bile bundan etkilenebildiğini söyledi.
Robson, ancak bunun mucize anlamına gelmediğinin de altını çizdi:
Görselleştirme gibi tekniklerin mucizeler yaratmadığını özellikle açıklamaya çalışıyorum. Bedeninizin fiziksel yeteneklerine ilişkin beklentileriniz belirli bir antrenman döneminde ne kadar iyi performans göstereceğinizi etkileyebilir. Ancak örneğin kendinizi bir podyumda hayal ederek, gerekli fiziksel antrenmanı yapmadan elit düzeyde performansa ulaşamazsınız.
Robson, zihniyet değişiminin tek başına yeterli olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
Bu küçük değişimler zaman içinde birikir. Zihniyet değişiminin ilerlemenizin önündeki frenleri kaldırdığını söylemeyi seviyorum, ancak bütün işi sizin yerinize yapamaz.
Bilim yazarı David Robson
Kendini gerçekleştiren kehanet nasıl ortaya çıkıyor?
Robson'a göre inançlarımız, algımızı, davranışlarımızı ve fizyolojimizi değiştirerek kendini gerçekleştiren kehanetlere dönüşebiliyor.
Bu konuda en dikkat çekici örneklerden birinin yaşlanma üzerine yapılan araştırmalar olduğunu belirten Robson, Yale Üniversitesi'nden Becca Levy'nin çalışmalarına dikkat çekti:
Becca Levy'nin araştırmaları, yaşlılığa olumlu bakan insanların kardiyovasküler hastalık veya Alzheimer geliştirme olasılığının daha düşük olduğunu ve yaşlanmaya olumsuz bakan insanlara kıyasla 7 yıldan fazla daha uzun yaşadıklarını gösteriyor.
Bu durumun motivasyonla bağlantılı olabileceğini ifade eden Robson, şöyle devam etti:
Eğer insanlar yaşlılığa dair daha karamsar bir bakışa sahipse ve onu kırılganlık ve hastalıkla ilişkilendiriyorsa, yaşlandıkça daha az egzersiz yaparak ve daha az insan görerek yavaşlayacaklardır. unların ikisi de sağlıklarını olumsuz etkileyebilir.
Ancak etkinin yalnızca davranışlarla açıklanamayacağını vurgulayan Robson, stresin de önemli rol oynadığı ile ilgili şunları söyledi:
Yaşlanmaya ilişkin olumsuz inançlara sahip kişiler, karşılaştıkları zorluklar nedeniyle daha fazla stres hissediyor. Postaneye gitmek gibi basit bir görev bile gözlerinde korkutucu hale gelebiliyor. Bu nedenle bu kişilerde stres hormonu yüksek kortizol ve iltihaplanma düzeyleri daha yüksek olabiliyor. Bu iki durumun da hem kardiyovasküler hastalıklar hem de Alzheimer ile ilişkili olduğu biliniyor.
Toksik pozitiflik çözüm değil
Kaygı ve olumsuz düşüncelerle baş etmeye çalışan insanlar için en önemli noktalardan birinin gerçekçilik olduğunu söyleyen Robson, her durumda olumlu düşünmeye çalışmanın faydadan çok zarar verebileceğini belirtti.
Bu gerçekten çok önemli bir nokta. Nasıl hissettiğimiz konusunda gerçekçi olmamız gerekiyor. Her şeyin iyi tarafını görmeye çalışmak stresimizi artıracaktır. Hatta toksik pozitiflik, daha yüksek depresyon riskiyle ilişkilendiriliyor.
Bu nedenle dengeli bir bakış açısı geliştirilmesini öneren Robson, insanların duygularını kabul ederken felaket senaryolarına kapılmamayı öğrenmesi gerektiğini söyledi.
Robson, "Stres altında olduğumuzda, beynimiz genellikle giderek daha olası olmayan en kötü senaryolar zincirine girebilir. Bir sunum konusunda kaygılanmaya başlayıp sonunda sahnede bayıldığınızı, işinizi kaybettiğinizi hayal edebilirsiniz" dedi.
Bu düşüncelerle mücadele etmek yerine onları gözlemlemenin daha yararlı olabileceğini belirten Robson, Kabul ve Kararlılık Terapisi'nde kullanılan bir metaforu paylaştı:
Düşünceleri bir istasyondan geçen trenler gibi hayal edebilirsiniz. Her trenin geçişini izleyebilirsiniz ancak her birine binmek zorunda değilsiniz.
David Robson
Duygularla savaşmak yerine onları anlamaya çalışın
Robson'a göre beklentileri yönetmenin bir yolu da duygularla savaşmaya çalışmak yerine onlara yüklediğimiz anlamı değiştirmek.
Robson, bu konuda şunları söyledi:
Duygularla savaşmaya çalışmadan, onlara bakış açımızı da değiştirebiliriz. Kaygıyı harekete geçmek için bir enerji kaynağı olarak görenler hem fiziksel hem de zihinsel olarak bunu böyle görmeyenlere kıyasla daha sağlıklı olma eğilimindedir. Bu, o hissi sevmeniz gerektiği anlamına gelmiyor, ancak bir amaca hizmet ettiğini kabul edebilirsiniz ve bu da başa çıkma becerilerimizi geliştiriyor gibi görünüyor.
Günlük hayatta uygulanabilecek en önemli tavsiye: Stresi yeniden değerlendirmek
Beklenti Etkisi kitabında yer alan öneriler arasında kendisi için en dönüştürücü olanın stres ve kaygıya bakış açısını değiştirmek olduğunu söyleyen Robson, şunları anlattı:
Kişisel olarak stres ve kaygıya ilişkin değerlendirmemi değiştirmek, onları güçten düşüren şeyler olarak görmek yerine yararlı bir enerji kaynağı olarak görmek , hayatımda dönüştürücü bir etki yarattı.
Kalp çarpıntısı, gerginlik ve huzursuzluk gibi belirtilerin aslında evrimsel bir amaca hizmet ettiğini vurgulayan Robson, şöyle devam etti:
Çünkü bunlar bizi karşılaşacağımız zorluğa hazırlıyor. Örneğin kalp beyne daha fazla oksijen pompalıyor ve bu da daha iyi düşünmemizi sağlıyor. Artan tetikte olma hali ise değişen koşullara hızla yanıt verebilmemizi mümkün kılıyor.
Araştırmaların, stresi bu şekilde yeniden değerlendirmenin stres tepkisini optimize ettiğini gösterdiğini belirten Robson, şunları söyledi:
Bu zihniyet değişiminin, stres tepkisini tam savaş ya da kaç moduna sürüklemeden optimize etmeye yardımcı olduğunu gösteren araştırmalardan çok etkilendim. Bu yaklaşım hem o anki performansımızı artırıyor hem de olay sonrasında daha hızlı toparlanmamıza yardımcı oluyor.
Bilim ile sahte bilim nasıl ayırt edilir?
Son yıllarda zihniyet koçluğu, manifestasyon ve kişisel gelişim tavsiyeleri etrafında büyük bir sektör oluştuğunu belirten Robson, insanların bilimsel bulgularla sahte bilimsel iddiaları ayırt etmek için öncelikle kullanılan kanıtların kalitesine bakması gerektiğini söyledi.
"Belki biraz inekçe bir yaklaşım ama ben her zaman atıfta bulunulan araştırmaların kalitesine bakmaya çalışırım" diyen Robson, bir kişinin uzmanlığının ve dayandığı kaynakların önem taşıdığını belirterek şöyle konuştu:
O kişinin uzmanlığı nedir? Ve iddialarını saygın bilimsel dergilerde yayımlanmış çalışmalara mı dayandırıyor? Ben kitaplarımda kaynaklar konusunda son derece şeffaf davranıyorum. Kitaplarımda 400'den fazla bilimsel makaleye referans bulabilirsiniz. Başkalarının çalışmalarında da aynı türden bir kanıt temeli arıyorum.
"Kendinize, sevdiğiniz bir arkadaşınıza davrandığınız gibi davranın"
Kitabı yazarken kendisini en çok etkileyen bulgulardan birinin öz şefkat olduğunu söyleyen Robson, zihniyet değişiminin temelinde kişinin kendisine karşı kurduğu ilişkinin yattığını ifade etti.
Robson, "Stres ve yaşlanma üzerine araştırmalar beni çok etkiledi ancak benim için en öne çıkan derslerden biri öz şefkatin önemi oldu” dedi.
Araştırmaların, kişinin kendisini sürekli eleştirmesinin olumlu değişim kapasitesini azalttığını gösterdiğini belirten Robson, şöyle devam etti:
Çok sayıda araştırma, öz eleştirinin olumlu değişim kapasitemizi zayıflattığını ve stres düzeylerimizi artırdığını gösteriyor. Bu nedenle öz eleştiri daha kötü ruhsal ve fiziksel sağlıkla ilişkilendiriliyor.
Ancak öz şefkatin hataları görmezden gelmek anlamına gelmediğini vurgulayan Robson, şu değerlendirmede bulundu:
Sevgi dolu bir arkadaşın bizi yönlendireceği şekilde, kendimizi suçlamadan kusurlarımızı ve hatalarımızı kabul edebilir. Bunları düzeltmenin yollarını arayabiliriz.
Robson'a göre başarılı bir zihniyet değişiminin başlangıç noktası da tam olarak burada yatıyor:
Başarılı zihniyet değişimi, nezaketle başlar.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
beklentibilimyaşambeklenti etkisiDavid RobsonBeklentiler yalnızca düşüncelerimizi değil, stres düzeyimizi, ilişkilerimizi ve sağlığımızı da etkileyebilir. "Beklenti Etkisi" kitabının yazarı David Robson, bilimsel verilerin ne söylediğini Independent Türkçe'ye değerlendirdiEsra ÖzSalı, Haziran 16, 2026 - 11:15Main image:
HaberLabel: BİLİMType: newsSEO Title: Beklentiler hayatımızı gerçekten değiştiriyor mu? Bilim, "beklenti etkisi"ni ne kadar destekliyor?copyright Independentturkish:<p><br />
Bilim yazarı David Robson, Independent Türkçe için Esra Öz'ün sorularını yanıtladı</p>