CGTN Türk Dış Haberler Servisi
28 Şubat sabahı yüzlerce Amerikan ve İsrail savaş uçağı aynı anda İran’a yönelik saldırının ilk dalgasını başlatmak üzere havalandı. Tel Aviv açısından bu operasyon sadece İran’ın nükleer ve füze kapasitesini geriletmeyi değil, aynı zamanda yıllardır İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun hedef olarak gösterdiği bölgesel güç dengesini değiştirmeyi amaçlıyordu. Buna karşın 40 gün süren savaşın ardından ortaya çıkan tablo, İsrailli bir diplomatın ifadesiyle “görkemli bir başarısızlık” oldu.
Economist dergisinin haberine göre, savaş boyunca Washington ile Tel Aviv arasındaki askeri iş birliği son derece yakın ilerlese de Donald Trump’ın İran ile ateşkesi kalıcı hale getirecek ve savaşı sona erdirecek anlaşmaya yönelmesi iki müttefik arasında ciddi bir görüş ayrılığı yarattı. İsrail, İran ile yürütülen müzakerelerin dışında bırakıldı ve ortaya çıkan anlaşma taslağı, Tel Aviv’in temel güvenlik kaygılarının büyük bölümüne cevap vermedi.
Netanyahu’nun ikna oyunları
Kudüs’te görev yapan bir İsrailli diplomat, ortaya çıkan sonucu “görkemli bir başarısızlık” sözleriyle tanımladı. Bu değerlendirme aynı zamanda Netanyahu açısından kişisel bir yenilgiyi de işaret ediyor. İsrail Başbakanı, savaş öncesinde Trump’ı İran’a karşı geniş çaplı bir askeri harekâtın Orta Doğu’yu değiştireceğine, hatta İran yönetiminin çöküşünü tetikleyebileceğine ikna etmek için büyük siyasi sermaye harcadı.
Netanyahu ise 15 Haziran’da İsrail basınına yaptığı açıklamada farklı bir tablo ortaya koydu. “İsrail’i nükleer imha tehdidinden kurtardık” diyen Netanyahu, savaşın başarılı geçtiğini savundu. Buna karşın Trump’ın İran ile vardığı anlaşmaya ilişkin ayrıntılı bir değerlendirmeden kaçındı.
Son dakika kışkırtması anlaşmayı hızlandırdı
Savaşın ardından İsrail’in temel hedeflerine ulaşamadığı yönündeki eleştiriler arttı. Cenevre’de imzalanması beklenen anlaşma, İran’ın balistik füze kapasitesine yönelik herhangi bir düzenleme de anlaşmada yer almıyor. Bununla brilikte İsrail’in diğer önemli endişesi olan İran’ın bölgesel müttefikleri de anlaşmanın dışında kaldı. Özellikle Lübnan’daki Hizbullah’ın geleceği konusunda İsrail’in beklentileri karşılanmadı. Tel Aviv, ateşkes ilan edilmeden saatler önce Beyrut’ta bir hedefi vurarak süreci değiştirmeye çalıştı. Netanyahu’nun beklediği gibi müzakereler çökmedi bu hamlöe ile çökmediği gibi tam tersine bu saldırı Trump’ın anlaşmayı daha hızlı sonuçlandırmasına yol açtı.
Bu süreç Trump ile Netanyahu arasındaki gerilimi de görünür hale getirdi. Amerikan Başkanı, Beyrut saldırısı nedeniyle “çok öfkeli” olduğunu belirterek İsrail’in “hiçbir sağduyu göstermediğini” söyledi. Trump, Netanyahu’yu “çok zor bir adam” olarak nitelendirirken, İsrail liderinin “bize çok minnettar olması gerektiğini” ifade etti.
Trump ve Netanyahu arasındaki gerilim artık gizlenmiyor
Economist dergisine göre savaş ilerledikçe iki ülkenin İran konusundaki nihai hedeflerinin farklı olduğu ortaya çıktı. İsrail İran’daki mevcut siyasi yapının zayıflatılmasını ve mümkünse değişmesini isterken, Trump aynı yönetimle masaya oturarak yeni bir anlaşma yapmayı tercih etti. Daha önce Washington’da görev yapan bir İsrailli yetkili de ilişkilerdeki dönüşümü, “Artık Amerika ile geçmişte olduğu gibi her seviyede yetkililerin açık şekilde konuştuğu bir ilişkimiz yok. Her şey Netanyahu ile Trump arasındaki bağa ve onların kişisel dramlarına sıkışmış durumda” sözleriyle anlattı.
İsrail’in güvenlik kurumları içinde de savaşın ilk günlerinden itibaren bazı isimler hedeflerin daha gerçekçi belirlenmesi gerektiği yönünde uyarıda bulundu. Ancak ilk hava saldırılarının yarattığı başarı havası, bu uyarıların geri planda kalmasına neden oldu. İsrail yönetimi 40 gün boyunca Netanyahu’nun stratejisini destekledi. Sonunda ise Trump savaşın bitiş kararını verdi ve İsrail kendisini müzakere masasının dışında buldu. Bu gelişmeler, Netanyahu’nun ekim ayında yapılacak seçimlerdeki şansını da etkileyebilir. Kendini uzun yıllardır İsrail’in güvenliğinin garantörü olarak sunan bir lider için İran karşısında sınırlı sonuçlar elde etmiş görünmek ciddi bir siyasi yük oluşturuyor.